Islomda ekologiya masalalari

Alloh taolo bu dunyoni cheksiz hikmatlarga to‘la holda yaratgan. Atrofimizni o‘rab turgan barcha narsalar, go‘zal tabiat chin mo‘minlar uchun katta ibrat va Allohning qudratiga misoldir. Har kuni umr daftarimizdan yangi bir sahifa ochilgani kabi atrofimizdagi olamning ham surati har kuni yangilanadi va eng qizig‘i shundaki bu yangilanishlar aslo bir-birini takrorlamaydi. Kecha va kunduz doim almashib turadi. Biri uzaysa, ikkinchisi qisqaradi. Biz ularni boshimizdan o‘tkazib, umrimizning hisobini shu kecha va kunduzlar bilan o‘lchaymiz. Shu almashish jarayonida fasllar ham yangilanadi. Qish faslida go‘yo oppoq kafanga o‘rangandek qor ostida yotgan o‘lik yerni bahor faslida Alloh taolo qayta tiriltiradi. Agar Alloh kecha va kunduzni aylantirmasa, osmondan suvlarni tushirib yerni tiriltirmasa, yer yuzida hayot bo‘lishi mumkin emas. Shuning uchun har bir musulmon atrofga ibrat nazari bilan qaramog‘i va tabiatga nisbatan hurmat bilan munosabatda bo‘lmog‘i lozim. 
Alloh taolo Qur’oni karimning «Abasa» surasi 24-32-oyatlarida shunday marhamat qiladi:
«Endi inson o‘zining taomiga (ibrat ko‘zi bilan) boqsin! Biz (osmondan) suvni mo‘l yog‘dirdik. So‘ngra Biz unda donlarni undirdik, uzum va ko‘katlarni, zaytun va xurmolarni, qalin daraxtzor bog‘larni mevayu giyohlarni ham. Bular sizlar uchun va chorva hayvonlaringiz uchun manfaatdir»
Demak, barchamiz o‘zimiz yashab turgan joylarga, mahalla-kuylarga turli daraxt ko‘chatlarni ekib obod qilsak, bundan nafaqat insonlar, balki hayvonlar va qushlar ham manfaat topadi. Hadisi sharifda aytilishicha, ekilgan har bir daraxtning aytayotgan tasbehi, o‘sha daraxtni ekkan kishining nomai a’moliga yoziladi hamda uning mevasidan boshqalar yesa yoki soyasida o‘tirsa ekkan kishining amal daftariga sadaqa savobi yozib qo‘yiladi. Mana shu o‘rinda quyidagi rivoyatni aytib o‘tishlik o‘rinli bo‘ladi.
Bir podshox o‘z vaziri bilan sayrga chiqib bir qishloqdan o‘tib borar ekan, bog‘ida ishlayotgan qari cholni ko‘rdi. Chol qarib qolganiga qaramay mehnat qilib daraxt ko‘chatlarini ekayotgan ekan. Cholning bunday mehnat qilishi podshoxga juda yoqdi. Podshoh vaziriga shu chol bilan biroz suhbatlashaylik, deya cholning oldiga keldi.
Podshoh: «Xormang ota, nima qilayapsiz? Yerga nima ekayapsiz?», dedi.
Chol: «Salomat bo‘ling shohim. Mevali daraxt ekayapman», dedi.
Podshoh: «Otaxon, bularning mevalarini yeyish sizga nasib etarmikan, axir siz qarigan bo‘lsangiz, bu daraxtlar ko‘p yillardan so‘ng hosil beradi-ku?», dedi.
Chol: «Bularni yeyish menga nasib etmasa kerak», deb javob berdi.
Podshoh: «U holda nega o‘zingizni bunchalar qiynab mehnat qilib daraxt ekayapsiz? O‘zingiz mevasini tatib ko‘rmasligingizni bila turib daraxt ekayapsiz-a?», deb so‘radi.
Chol: «Podshohim, bizdan oldingi ota-bobolarimiz ekdilar, biz yedik. Endi biz ham ekamiz va bizdan keyingilar yeyishsin», dedi.
Bu javob podshohga ma’qul bo‘ldi va cholga bir hamyon oltin berdi. Chol oltinlarni olib: «Allohga shukurlar bo‘lsinki, bizning daraxtimiz bugunning o‘zida hosil berdi», dedi.
Bu javob podshohga yoqdi va cholga yana bir hamyon oltin berdi. 
Chol: «Allohga hamdu sanolar bo‘lsinki, hamma daraxtlar bir yilda bir marotaba hosil bersa, mening ekkan daraxtim ikki marotaba hosil beradi», dedi.
Podshoh unga yana bir hamyon oltin bermoqchi bo‘ldi. Shunda vaziri darxol to‘xtatib: «Ey podshohim bu yerdan tezroq ketmasak xazinangizdagi oltinlar tugab qoladi», dedi. Podshoh o‘z yo‘lida davom etdi. 
Chol juda xursand bo‘lib, qo‘lini duoga ochdi: «Yo Robbim, sen buyuksan men vaqtimni bekor o‘tkazmay sening roziliging uchun daraxt ekaman», dedi.
Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.) shunday deganlar: «Qiyomat kuni bo‘lsa ham qo‘lida bir nihol bor odam uni eksin».
Inson o‘z uyiga qanday e’tibor bersa, atrofga ham shunday munosabatda bo‘lishi shart. Chunki butun yer yuzi insonlar uchun maskandir.
«Toho» surasining 53-oyatida Alloh yerni shunday ta’riflaydi:
«U Yerni sizlar uchun beshik (qarorgoh) qilib qo‘ydi va unda yo‘llar paydo qildi hamda osmondan suv (yomg‘ir, qor) yog‘dirdi. Bas, Biz u (suv) bilan turli o‘simlik navlarini undirib chiqardik» 
Go‘dak uchun beshik qanday qarorgoh bo‘lsa, yer ham inson uchun shunday qarorgohdir. Yerni beshik qilib undan rizqlantirib, yuvib-tarab turgan, osmondan suv tushirib daraxt va giyohlarni undirib qo‘ygan zot Alloh taolodir. Hayotimizda shu yer ustida yashayotgan bo‘lsak, vafot etganimizdan keyin ham shu yer bag‘rida yotamiz. O‘zimizning uzoq muddat maskanimiz bo‘lgan bu yerni asrab avaylash va obod qilish, o‘zimiz uchun foydadir. Atrofimizni turli zararli narsalardan va ifloslanishdan saqlasak, o‘zimiz va ahlimizning hayotini, salomatligini saqlagan bo‘lamiz. Atrofimizni o‘rab turgan tabiat biz  uchun shunday moslashtirilganki, tabiatdagi barcha-barcha narsalar faqatgina insonlar manfaaati uchun xizmat qiladi. Ammo mana shu go‘zal tabiat shunchalar nozikki, unga keltirilgan birgina oddiy zarar ham kelajakda juda katta to‘g‘irlab bo‘lmas xatolarga olib kelishi  mumkin. Mana shunday xatolarning eng kichigi bu atrof muhitni ifloslatirish, suvlarga chiqindi tashlash, o‘sib turgan ekinlarni va daraxtlarni behudaga sindirish kabi yomon ishlar hisoblanadi. Bular oddiy e’tiborga loyiq bo‘lmagan ishlardek tuyulishi mumkin, ammo, aynan mana shu bee’tiborlik natijasida biz yashayotgan ekologiya qancha zarar ko‘rishini yaxshilab o‘ylab ko‘rmog‘imiz lozim. Bunday ishlar  esa insonlar tomonidan Alloh bergan ne’matga, omonat qilib berilgan tabiatga hiyonatdir. Nahotki ongli qilib yaratilgan insoniyat ekologiyani ifloslantirish natijasida o‘zi va kelajak avlodining salomatligiga putur yetkazayotganini anglamasa!? Axir bizlar ona tabiatni bus-butunligicha asrab kelajak avlodga yetkazib berishga mas’ul emasmizmi!?
Tabiatni muxofaza qilish tarbiyasi islom nuqtai nazarida jamiyatning katta yoshdagi  a’zolari vazifasidir. Katta yoshdagi kishilar atrof-muhitni muhofaza qilish va ozodalikni asrab avaylashda yoshlarga o‘rnak bo‘lishlari va bu hususida tarbiya berishlari kerak bo‘ladi. Bizning bobolarimiz va buvilarimiz suvga tupurma, ariqlarga chiqindilarni supurma, ko‘chalarga axlat tashlama, ko‘karib turgan biror narsani nobud qilma deya uqtirgan so‘zlarini doimo esimizdan chiqarmasligimiz va yoshlarga ham shularni o‘rgatmoqligimiz lozim. Bundan tashqari xalqimiz orasida «Birni kessang o‘nni ek» degan purma’no ibora ham mavjud. Darhaqiqat biz bugun kesgan birgina ko‘chatning tabiatdagi zarari yillar o‘tib uning o‘rniga ekkan daraxtimiz orqali qoplanadi. Va shunda ona tabiatning toza havosiga, ko‘kalamzorligiga putur yetkazmagan hisoblanamiz. 
Hulosa qilib aytadigan bo‘lsak, Alloh bizlarga ne’mat qilib bergan ona tabiatni asrab avaylash, uni muhofaza qilish va ifloslanishiga yo‘l qo‘ymaslik har bir kishining insoniylik burchidir.
Alloh doimo barchalarimizni tabiat kabi ulug‘ bir omonatga sadoqatli, atrof-muhitni muhofazasida bardavom bandalaridan qilsin.

Qibray tumani bosh imom-xatibi,
«Do‘rmon» jome masjidi imom-xatibi M.Mirjalilov